غذاهای مکمل

از چه زمان می توان غذاهای مکمل را شروع کرد؟

از شیر گرفتن کودک یا به عبارت صحیح تر تغییر رژیم غذایی کودک از شیر تنها به همراهی شیر و غذاهای مکمل می تواند از حدود ماه های پنجم و ششم آغاز شود. البته پزشک متخصص با توجه به وضعیت سلامت عمومی بدن کودک و نیازهای رشدی او و نیز نوع شیری که با آن تغذیه می شود می‌توانند به طور دقیق تاریخ آن را مشخص نماید. اما معمولا زمانی که نوزاد وارد پنجمین ماه حیات خود می‌شود، شیر به تنهایی قادر به برطرف نمودن نیازهای رشد او نیست. در این سن وزن کودک معمولا به دو برابر وزن هنگام تولد او رسیده است. به دلیل این رشد سریع متخصصان امور تغذیه اطفال افزودن مواد غذایی جدید به برنامه غذایی کودک را همراه با رعایت نکات مربوط به آن توصیه می نمایند. تاخیر در این امر سبب آن می شود که نوزاد در اثر احساس گرسنگی دائم گریه کند و حتی شبها با فاصله کمی از شیر خوردن مرتب بیدار شده و بی قراری کند، اما همانطور که قبلاً هم اشاره شد هرگز نمی توان زمان دقیق و مشخصی را برای از شیر گرفتن همه کودکان به طور یکسان توصیه نمود. این امر به ارده پزشک متخصص است.

نکات مهم:

  1. کودکی که از شیر مادر تغذیه می‌کند، می‌تواند تا پایان شش ماهگی برای تغییر برنامه غذایی صبر کند.
  2. در اولین ماه از شیر گیری فقط یک وعده یعنی ناهار به کودک غذا داده می‌شود و وعده های دیگر را طبق روال سابق و فقط شیر مادر و یا شیر خشک می خورد.
  3. از ماه بعد یا ماه دوم از شیر گیری می توان در وعده شام نیز به او غذا داد.
  4. یک کودک پنج یا شش ماهه علاوه بر دو وعده شام و ناهار روزانه به نیم لیتر شیر احتیاج دارد. البته هنوز برای ارضاء نیازهای روحی و روانی خود به مکیدن عشق می ورزد.
  5. از دادن شیرگاو یا شیر پاستوریزه حتی به صورت رقیق شده آن با آب تا قبل از یک سالگی به شدت خودداری نمایید، زیرا هضم آن برای کودک تا قبل از یک سالگی بسیار سنگین بوده و می‌تواند سبب بروز آلرژی شود.
  6. اگر کودک بیمار است از شیر گرفتن و دادن سوپ به او را به بعد از بهبودی کامل او موکول کنیم.
  7. هر بار فقط یک ماده غذایی را به سوپ او اضافه کنید و بعد از چند روز می توانید ماده غذایی دیگری را به غذای او اضافه کنید. ابتدا از مقدار بسیار کم و در حد تمایل و خواست کودک شروع کرده و به تدریج و به آرامی به مقدار آن بیافزایید.
  8. هرگز برای له کردن مواد داخل سوپ و یا غذای کودک از مخلوط کن برقی استفاده نکنید، زیرا این عمل سبب آن می‌شود که مقدار زیادی هوا به صورت حباب های بسیار ریز وارد غذای کودک شده و باعث بروز دل کودک شود.
  9. به یاد داشته باشید که هیچ قانون خاصی را نمی توان در مورد همه کودکان به طور یکسان به کار برد.
  10. از دادن غذاهای جامد و سفت به کودک خودداری نمایید زیرا هنوز قدرت جویدن و استفاده از تکنیک مخلوط کردن آب دهان با غذا قبل از بلعیدن را به دست نیاورده است. به همین دلیل اطفال در این سن غذاهای آبکی و له شده را ترجیح می دهد.
  11. هنگام استفاده از گندم در غذای کودک مراقب گلوتین یا پروتئین موجود در گندم که به شدت برای کودکان زیر ۶ ماه صمیمی است، باشید.
  12. توجه داشته باشید که در صورت استفاده از غذاهای آماده حتما از غذاهای آماده با برندهای تجاری معروف استفاده نمایید.
  13. تا یک سالگی غذا را بدون نمک به کودک بدهید. اضافه کردن نمک به غذای او سبب وارد آوردن فشار به کلیه ها می گردد.
  14. مواد غذایی که ممکن است آلرژی زا باشند مانند تخم مرغ و ماهی را بعد از ۸ ماهگی به غذای کودک اضافه کنید. در کودکانی که در خانواده ی آنها مورد حساسیت وجود داشته است، دادن این نوع مواد غذایی را به بعد از یکسالگی موکول نمایید.
  15. سعی کنید تنها از یک ماده غذایی خاص همیشه استفاده نکنید.

[images type=”carousel” cols=”three” auto_slide=”true” lightbox=”true”]
[image link=”4243″ image=”4243″]
[image link=”4244″ image=”4244″]
[image link=”4245″ image=”4245″]
[image link=”4246″ image=”4246″]
[image link=”4248″ image=”4248″]
[image link=”4249″ image=”4249″]
[image link=”4250″ image=”4250″]
[image link=”4251″ image=”4251″]
[/images]


با رعایت نکات فوق کودک را با مزه مواد غذایی مختلف و متناسب با سن او به تدریج آشنا کنید. مزه و رنگ غذا می‌تواند در تمایل و یا عدم تمایل کودک به غذا خوردن موثر باشد علاوه بر تربیت غذایی کودک این امکان را می‌دهد که از مواد مغذی غذاهای متنوع بهره بگیرد. شما هم می توانید تجربیات خود را در باره غذاهای مکمل در پایین همین صفحه با دیگر خانواده ها به اشتراک بگذارید. در شبکه های اجتماعی هم همراه ویکی بیبی باشید.

تغذیه نوپا در ۱۲ تا ۲۴ ماهگی

بعد یک سالگی باید به طور تدریجی کودک را با انواع غذاهایی که افراد خانواده مصرف می کنند آشنا کرد. بین ۱ تا ۱/۵ سالگی زمان انتقال تغذیه کودک از غذاهای کمکی به غذاهای سفره خانواده است. توصیه می شود تا ۱۸ ماهگی بسته به تحمل کودک و به تدریج، غذاهای سال اول زندگی به سفره خانواده تبدیل شود.لذا هفته ای ۲ تا ۳ باراز همان غذاهای کم حجم، مقوی وپرانرژی سال اول زندگی مانندسوپ گوشت و سبزیجات مخلوط با کمی آرد و شیر و یا کته نرم که با آب گوشت پخته شده است برای او تهیه شود.

– نیاز به کلسیم و پروتئین عمدتا از طریق شیر مادر و ماست پاستوریزه ای که در روز می خورد تأمین می شود.

– سفیده تخم مرغ رامی توان همان طور که در مورد زرده آن شروع شده بود یعنی کم کم و به صورت کاملا پخته و سفت از مقدار کم شروع کرد وبه تدریج به یک سفیده کامل رساند. بدین ترتیب کودک می تواندیک روز درمیان یک تخم مرغ کامل به صورت نیمرو،املت یا آب پز بخورد اما هر روز هم می تواند از سفیده تخم مرغ استفاده نماید.

– از گروه چربی و شیرینی ها نیز باید استفاده نمود. استفاده کردن از این گروه به صورت غنی کردن غذای کودک با روغن نباتی یا کره تا حدی که جای مواد غذایی دیگر را نگیرد و سبب کاهش اشتهای او نشود و استفاده از مواد نشاسته ای به صورت نان، برنج، ماکارانی و سیب زمینی است تا انرژی مورد نیاز کودک را فراهم نماید.

– حبوبات، غنی از مواد پروتئینی و املاح هستند که معمولا از اواخر سال اول زندگی به رژیم غذایی کودک اضافه می شوند. درسال دوم نیزبه تدریج برتنوع آن افزوده و به صورت کاملا پخته شده (بعد از خیس کردن و جداکردن پوست آن) همراه با سیب زمینی و روغن زیتون می تواند مورد استفاده قرار بگیرد.

– مصرف میوه های مختلف ۲ تا ۳ بار در روز به مقدار توصیه شده، هم بخشی از نیازهای کودک به ویتامین a و c را تأمین می کند و هم به علت داشتن فیبر، کار دستگاه گوارش او را تسهیل می نماید.

انواع غذاهای مجاز در این سن:

– شیر

– لبنیات همچون پنیر نرم و پاستوریزه، ماست پرچرب

– غذایی که دیگر اعضای خانواده میل می کنند (برنج، گندم، جو و حبوبات)

– غلات (نان گندم، پاستا، برنج)

– میوه : طالبی، زردآلو، گریپ فروت

– سبزیجات : بروکلی و گل کلم پخته شده

– پروتئین : تخم مرغ، گوشت بی چربی، ماهی بدون تیغ، لوبیا، کره بادام زمینی

میزان مصرفی این مواد در هر روز :

– ۲ لیوان لبنیات (یک لیوان شیر یا ماست، ۴۰ گرم پنیر محلی یا ۵۵ گرم پنیر پاستوریزه)

– ۸۵ گرم غلات (۱/۴پیمانه برنج یا پاستا، یک قرص نان و ۱/۳ غلات سرد)

– یک پیمانه میوه (تازه، منجمد، کمپوت یا آب میوه های ۱۰۰ درصد طبیعی) بهتر است خود میوه را به کودک بدهید نه آب آنرا.

– یک پیمانه سبزیجات (سبزیجات را بسیار ریز خرد کنید و بپزید تا کاملا نرم شوند که خدایی ناکرده موجب خفگی نشود).

– ۵۵ گرم پروتئین (۳۰ گرم گوشت، ۱/۳ نصف سینه مرغ، ۱/۴تن ماهی، ۱/۴پیمانه لوبیای پخته و نرم شده یا یک عدد تخم مرغ)

تغذیه نوزاد از تولد تا ۶ ماهگی

تغذیه انحصاری با شیر مادر در شش ماه اول زندگی برای رشد و تکامل نوزاد از اهمیت ویژه ای برخوردار است، در این زمان تغذیه شیرخوار  منحصراٌ با شیر مادر بوده و کودک نیازی به استفاده از هیچ ماده غذایی دیگر حتی آب ندارد.

شیر مادر غذای منحصر به فرد و ایده آل برای نوزاد در شش ماه اول زندگی محسوب می شود. از لحظه تولد تا پایان ۶ ماهگی شیر مادر به تنهایی تمام نیازهای غذایی شیرخوار را تأمین می کند و از ۱۵ روزگی به بعد باید علاوه بر شیر مادر روزانه قطره مولتی ویتامین (۲۵قطره) یا ویتامین A+D (بیست قطره) به نوزاد داد. در این مدت نوزاد به آب، آب قند و هیچ چیز دیگری به جز شیر مادر احتیاج ندارد. آغوز (شیری که چند روز اول بعد از زایمان ترشح می شود) با وجود اینکه حجم کمی دارد برای تأمین نیازهای نوزاد کافی است همچنین دارای موادی است که نوزاد را در مقابل بیماری ها و عفونت ها  مقاوم می کند. از مزایای دیگر شیر مادر آن است که به راحتی قابل هضم می باشد و ایجاد حساسیت نمی کند، پاک و تمیز است و نوزادانی که شیرمادر می خورند کمتر به بیماری های عفونی و اسهال مبتلا می شوند. شیر مادر ضریب هوشی نوزاد را افزایش می دهد.

گرانولا (کودکان یک سال به بالا)

گرانولا پر از میوه های خشک، مغزها و دانه ها می باشد. این غذا را نباید به کودکان زیر یک سال بدهید (شیره افرا برای آن ها مناسب نمی باشد). این برش ها بدون مغزها هم خوشمزه هستند بنابراین فقط لازم است مغزها را برای کودکانی که به آن ها حساسیت دارند حذف کنید.

مواد لازم: 

  • ۶ قاشق غذاخوری کره، به علاوه مقداری کره برای چرب کردن
  • ۳ قاشق غذاخوری شیره افرا
  • ۳ قاشق غذاخوری تکه های میوه (مانند گلابی یا زردآلو)
  • ۱۰۰ گرم شکر قهوه ای
  • ۲۷۵ گرم جو دو سر
  • ۲ قاشق غذاخوری گردوی خشک شده
  • ۵۰ گرم کشمش طلایی
  • ۴ قاشق غذاخوری دانه های مخلوط مانند دانه آفتاب گردان، کدو حلوایی، دانه درخت کتان و کنجد
  • ۲ قاشق غذاخوری بادام

 

طرز تهیه:

فر را از قبل تا دمای ۱۷۵ درجه سانتی گراد گرم کنید. کف یک ظرف فر مربعی شکل را با کمی کره چرب کرده و روی آن کاغذ شیرینی پزی بگذارید. کره،شیره افرا، تکه های میوه و شکر را در یک ظرف ریخته و روی حرارت متوسط قرار دهید. آن ها را گرم کنید تا کره آب و شکر حل شود. سپس آن را خوب هم بزنید تا همه مواد به خوبی با هم ترکیب شوند. آن را جوشانده و مدت ۲ دقیقه بپزید تا بافت غلیظ و چسبناکی به دست بیاید. بقیه مواد را داخل یک بزرگ بریزید. مواد آب شده را روی آن ها ریخته و خوب هم بزنید. سپس آن ها را داخل ظرفی که از قبل آماده کرده بودید بریزید و سطح مواد را با یک قاشق چوبی صاف کنید و مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه غذا را تنوری کنید تا رنگ آن قهوه ای طلایی شود. سپس آن را از فر خارج کرده و بگذارید سرد شود. آن را به شکل مربع یا مستطیل ببرید. می توانید این غذا را داخل یک ظرف بدون منفذ گذاشته و مدت ۳ تا ۴ روز داخل یخچال و تا یک ماه داخل فریزر نگهداری کنید. در صورت فریز کردن، برای استفاده مجدد، آن را به خوبی یخ زدایی کرده و اجازه دهید تا به دمای اتاق برسد سپس آن را سرو کنید.

با این دستور می توانید ۱۲ تا ۱۶ برش از این صبحانه را تهیه کنید.

 

کمپوت خانگی (یک سال به بالا)

کمپوت معمولا از پخت آهسته میوه های تازه یا خشک در شیره شکر تهیه می شود که ممکن است در این شیره از بعضی ادویه ها هم استفاده شود. در این دستور، من شیره شکر را حذف کردم و به جای آن از آب سیب (برای کودکان زیر یک سال) یا آب پرتقال استفاده می کنم. کمپوت را می توانید گرم یا سرد مصرف کنید. برای صبحانه می توانید آن را با ماست و برای دسر نیز با ماست، خامه زده شده یا بستنی سرو کنید. این بهترین روش تشویق کودکان برای  خوردن میوه است.

مواد لازم: 

  • ۴۰۰ گرم میوه خشک (مانند کشمش، سیب، آلو خشک، انجیر، توت و زردآلو)
  • ۱ عدد چوب دارچین
  •  ۳ عدد گل میخک کامل (نوعی گیاه معطر)
  • ۴۵۰ میلی لیتر آب سیب یا پرتقال

 

طرز تهیه:

همه مواد را داخل یک ظرف کوچک ریخته، در آن را گذاشته و روی حرارت متوسط به آرامی به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه بپزیدو مدام هم بزنید تا اینکه میوه ها نرم شوند. اگر مخلوط داخل ظرف خشک شد می توانید کمی بیشتر آب میوه به آن اضافه کنید. چوب دارچین و گل میخک را جدا کنید. مخلوط را برای بچه های کوچکتر پوره کنید. آن را به شکل گرم یا سرد می توانید سرو کنید.

این کمپوت را می توانید تا ۳ روز داخل یخچال و تا یک ماه داخل فریزر نگهداری کنید. برای استفاده مجدد، آن را کاملا یخ زدایی کرده و قبل از مصرف خوب گرم کنید.

با این دستور می توانید ۴ وعده غذای کودک یا ۲ وعده غذای بزرگسال را تهیه کنید.

سوپ رشته فرنگی با شیر (نه ماهگی)

مواد لازم:

شیر                                  ۲۵ سانتی لیتر

رشته فرنگی                        ۱ قاشق سوپ خوری

کره                                    ۵ گرم

نمک                                   مقدار خیلی کم

 

طرز تهیه:

شیر را در ظرفی ریخته و نمک را به آن اضافه کرده و روی حرارت قرار دهید تا به جوش آید.رشته فرنگی را داخل شیر ریخته و بگذارید خوب بپزد. در این مدت برای جلوگیری از سر رفتن شیر، مرتب  آن را با قاشق چوبی هم بزنید. پس از پختن و نرم شدن رشته آن را در بشقاب بریزید و کره را در آن خوب حل کنید. پس از ملایم شدن دمای سوپ آن را به نی نی بدین بخوره. البته مقدار خیلی کمی شکر یا شکر نیشکر می توانید به صورت دلخواه به سوپ اضافه کنید.

سوپ سبزی (از ۶ ماهگی)

مواد لازم :

هویج                        ۱ عدد

کدوی کوچک              ۱ عدد

ریحان تازه                  ۲ برگ

روغن زیتون                ۱ قاشق مرباخوری

آب                           ۱/۲ لیتر

 

طرز تهیه :

هویج و کدو را خرد کرده و داخل قابلمه بریزید نیم لیتر آب را بر روی مواد ریخته و قابلمه را بر روی شعله ملایم بگذارید. در قابلمه را تا حد امکان بسته نگه دارید. ریحان را نیز به آن اضافه کنید. پس از گذشت ۲۵ دقیقه زیر قابلمه را خاموش کرده و در پایان روغن زیتون را به آن اضافه کنید. مواد فوق را با گوشکوب خوب له کنید.

دستور تهیه دونات

مواد لازم:

آرد                                  ۵۰۰ گرم

تخم مرغ                           ۲ عدد

شکر                               ۱۰۰ گرم

کره ذوب شده                    ۱۰۰ گرم

ماست غلیظ                     ۱۵۰ گرم

بیکینگ پودر                       ۲ قاشق مرباخوری

نمک                               یک چهارم قاشق چایخوری

 

دستور تهیه : 

۱- برای تهیه این دونات های خوشمزه ابتدا تخم مرغ ها را با کره ذوب شده و شکر مخلوط می کنیم و کمی هم می زنیم تا سفید و کش دار شوند. سپس بیکینگ پودر و نمک را با ماست حل کرده و این دو مایع را با هم مخلوط می کنیم و آرد را داخل مواد می ریزیم. حالا آنقدر هم می زنیم تا مایه شکل خمیری پیدا کند که نه زیاد شل و نه خیلی خشک باشد.

۲- روی خمیر دونات را می پوشانیم و دو ساعت به آن استراحت می دهیم و بعد روی میز کمی آرد می پاشیم. از خمیر مقداری برمی داریم و روی سطح آرد پاشی شده توسط وردنه آن را به قطر یک سانتی متر باز می کنیم.

۳- توسط قالب های مخصوص (دایره میان تهی) خمیر را شکل می دهیم سپس داخل روغن داغ شناور و سرخ می کنیم تا دو طرف آن ها کاملا طلایی شود. روی دونات ها ر با کرم پاتی سیر، مروارید خوراکی و شکر طلایی تزیین کرده ام.

تغذیه نوزاد در هفت ماهگی

غذاهای کمکی در پایان ۶ ماهگی شروع می شود، همزمان با شروع غذای کمکی تغذیه با شیر مادر باید همچنان مکرر و بر حسب میل و تقاضای شیرخوار ادامه داشته و حتی دفعات تغذیه با شیر مادر افزایش می یابد. شروع غذای کمکی با فرنی آرد برنج است که روز اول از یک قاشق مرباخوری یک بار در روز (ظهر) شروع شده و کم کم به مقدار و دفعات آن اضافه می شود به طوری که تا روز ششم و هفتم به ۱۲ قاشق مرباخوری (صبح، ظهر، عصر و شب هر بار سه قاشق) می رسد. در هفته دوم این ماه می توان حریر بادام را در رژیم غذایی نوزاد اضافه نمود. شروع  آن نیز مانند  فرنی از یک قاشق مرباخوری یک بار در روز است تا روز ششم و هفتم به ۱۲ قاشق در روز برسد. در دو هفته آخر این ماه شیرخوار با غذای جدیدی آشنا شده و سوپ به رژیم غذایی او اضافه می شود. بدین ترتیب که روز اول، صبح و عصر و شب هر بار از سه قاشق مرباخوری فرنی یا حریره بادام استفاده می کند و ظهر علاوه بر فرنی و حریره بادام یک قاشق مربا خوری سوپ  هم می خورد. به  این ترتیب هر روز یک قاشق مرباخوری به سوپ ظهر و شب اضافه ولی از فرنی و حریره بادام کم می شود تا مقدار سوپ به ۳ تا ۶ قاشق مرباخوری در هر وعده برسد.